Ready-Made-Man

Wygląda jak idealny zięć, o których marzą teściowe: przystojny mężczyzna w sile wieku, w skromnym, czarnym garniturku jakby z lat konfirmacji, z łagodnym uśmiechem na zmysłowych ustach i czarującym spojrzeniem, któremu nieobce są pokusy i inne przyjemności doczesności.

Jeff Koons to zupełnie normalny artystyczny mega-gwiazdor, który na całe dwa dni pojawił się osobiście w surowych wnętrzach Kunsthalle w Bielefeldzie i przez niecałe dwa miesiące przebywać tam będzie za pośrednictwem setki mniej lub bardziej malarskich dzieł, wykonanych w stylu dawnych mistrzów głównie przez dziesiątki jego asystentów. Trudno się więc dziwić, że na otwarcie głośnej wystawy w sobotę, 21 września, do Bielefeldu ściągnęło 850 miłośników i miłośniczek eventów z całych Niemiec, wśród nich czołowa kolekcjonerka arystokracji, księżna Gloria von Thurn und Taxis z Regensburga, której pięciominutową obecność na wernisażu celebrowała lokalna prasa. Trochę dłużej Jeffa Koonsa celebrowała publiczność, cierpliwie stojąca w kolejce po autograf Mistrza, który nie odmówił nikomu podpisu ręki (nie)śmiertelnej, bo inne pokaźne części jego ciała też było widać ze ściany jak na dłoni.

Urodziłem się (w 1955 roku w mieście York w Pensylwanii) jako leworęczny. Moi rodzice mówili mi zawsze: To znak artystycznych zdolności, wyznał Jeff Koons dyrektorowi Kunsthalle w Bielefeldzie, dr Thomasowi Kelleinowi, który wydrukował opinie artysty na każdy temat i na 31 stronach wywiadu-rzeki 112 stronicowego katalogu jego obrazów i oleodruków z ostatnich 22 lat. Tak więc już w przedszkolu ową lewą ręką tworzył sztukę, bo sztuka bardzo mi się podobała. Podobało mi się rysowanie i malowanie. Dawało mi rodzaj poczucia wartości. Od najmłodszych lat podobało i udawało mu się także wystawianie i sprzedawanie: jego ojciec, czołowy dekorator i właściciel sklepu z wyposażeniem wnętrz w Yorku, wystawiał młodzieńcze prace zdolnego syna i z powodzeniem je upłynniał. Z tamtych czasów Koonsowi juniorowi pozostała skłonność do admiracji i celebracji dekoracji oraz wiedza o gustach przyszłej klienteli, czyli przedstawicieli białej, zamożnej amerykańskiej klasy średniej: klasy dużej kasy. Po studiach artystycznych w Chicago i Baltimore (1972 - 1976) wyjechał do Nowego Yorku i pracował najpierw w Museum of Modern Art, gdzie sprzedawał bilety i werbował nowych sponsorów MoMa. W muzeum poznał mechanizmy funkcjonowania giełdy próżności. Na początku lat osiemdziesiątych zaczął pracować na prawdziwej giełdzie, gdzie na własny rachunek i na zlecenie renomowanych firm brokerskich sprzedawał akcje, papiery wartościowe, złoto i bawełnę. Podobno nie tylko dlatego, że zarabiał (zaledwie) dwa razy tyle, co w muzeum, ale z powodu możliwości wniknięcia w tajniki bawełny i płótna: wszystkie materialne nauki Jeff Koons wyciągał zawsze i wszędzie dla swojej sztuki.

Na salony sztuki, utrzymywane w czystości i wyglansowane na wysoki połysk przy pomocy odkurzaczy marki „Hoover” Jeff Koons wkroczył w 1984 roku dzięki serii tych odkurzaczy, umieszczonych w widowiskowo oświetlonych witrynach pod tytułem The New w The New Museum of Modern Art w Nowym Yorku. Owa Nowość była z jednej strony dostosowaną do nowych czasów starością: nowym wydaniem znanych ready made Marcela Duchampa; z drugiej strony apoteozą konsumpcji, podniesionej do rangi cennego, muzealnego eksponatu. Odkurzacze pod szkłem trwały w stanie wiecznej czystości, sprzecznej z przeznaczeniem tych maszyn, służących do usuwania brudu. Nowość okazała się już wówczas niezłą maszynką do robienia pieniędzy, bo każdy jej egzemplarz wyceniony był przez artystę na 3000 dolarów. Wprawdzie ta cena wywołała wówczas pewną bulwersację, dla nabywców stała się niezłą lokatą kapitału: dziś wartość poszczególnych „Hooverów” Koonsa wzrosła stukrotnie, czyli akcja pod tytułem Nowość i aktualnie sprawdza się na aukcjach.

Martwe natury konsumpcyjnej kultury

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych znowu dużo było słychać o ciężkiej pracy leworęcznego Jeffa Koonsa, wykonywanej przy pomocy rąk kilkunastu asystentów w jego nowojorskiej pracowni według komputerowych ready made Mistrza, który, zgodnie z własnym przekonaniem, kontynuuje już nie tylko tradycje Duchampa, Mana Raya, Jaspera Johnsa, Picasso, ale także dużo od nich starszych Leonarda da Vinci i Michała Anioła. W ostatnich dwóch latach malarstwo następcy wielkich mistrzów pokazywano u Guggenheima w Berlinie (obrazy z serii Easyfun-Ethereal 2000), w Kunsthaus Bregenz w Austrii (Easyfun, Easyfun-Ethereal i Celebration), a teraz cieszy się z nich publiczność wystawy Jeff Koons. Obrazy 1980 - 2002 w Kunsthalle w Bielefeldzie.

Szczęśliwy malarz chodliwy

Zawsze widziałem siebie jako malarza. Moje rzeźby też zawsze traktowałem jak malarstwo, twierdzi Jeff Koons. Egzemplifikacją jego punktu widzenia jest ostatnia wystawa, na którą składa się prawie sto prac, w tym jedna trzecia olejów i oleodruków na płótnie, pokazywana do 10 listopada w Bielefeldzie. Uderzająca jest płaskość i powierzchowność tego malarstwa - kolażu konsumpcyjnej codzienności, triumfalnej banalności, podniesionego do rangi fetysza beztroskiego (nad)używania. Dzięki celebracji konsumpcji, złożonej z nijak do siebie nie przystających, wyrwanych z kontekstu przedmiotów powszechnego spożycia: sportowego obuwia, alkoholi, radosnej kopulacji w motylkowatej dekoracji lub na innym obrazku z cyklu Made in Haven, gdzie ukochana wówczas kobieta języczkowana jest pod hasłem Maneta, a także bitej śmietany, smakowitej kandyzowanej czereśni, błyszczącej bransoletki i innych jasnych przedmiotów masowego pożądania, przegląd malarstwa kontynuatora wielkich mistrzów jest socjogramem naszych czasów. Jest gigantyczną i gigantomańską martwą naturą, wyrazem popcorn-kultury pod zastrzeżonym znakiem marki Jeff Koons ®.

Nowość nicości, nicość nowości

Pod piękną, wielkim wspólnym wysiłkiem perfekcyjnie wykonaną powierzchnią jego płócien czai się wielkie, kolorowe, fragmentaryczne i kuszące NIC. NIC ale jednak COŚ, bo nazywa się Made in Heaven, Easyfun, Easy-Ethereal, Celebration. Jest lekkie, łatwe, przyjemne i zabawne, prawdziwe, wieczne i ulotne, bo ma dla każdego coś miłego, nowego, choć znanego, zarazem ziemskiego i odlotowego. Słusznie więc Jeff Koons wyznał dziennikarce Neue Westfälische w cytowanym wywiadzie: Jako artysta lubię kontynuować tradycję i pracować nad nowymi rzeczami. Zawsze lubiłem takich artystów, jak Duchampa; ludzi, którzy swoją sztuką wyrażali zainteresowanie życiem. Nowość daje człowiekowi uczucie, że jest on w stanie coraz bardziej się rozwijać aby dojść do przekonania, jak wielka może być sztuka.

Sztuką Jeffa Koonsa jest Jeff Koons - najwyższa postać readymadyzacji.

 
Tekst © Urszula Usakowska-Wolff  2002

 Zdjęcia © Jeff Koons i Kunsthalle Bielefeld